English
O regionie
Karpaty to góry pięciu państw i znacznie wiekszej liczby narodów. Pod względem bogactwa środowiska przyrodniczego należą do najcenniejszych regionów Europy, stanowią też - w skali całego kontynentu - fenomen wielokulturowości, są miejsce spotkania dwóch cywilizacji – łacińskiego zachodu i bizantyńskiego wschodu. Wzajemne relacje narodów nie zawsze były pokojowe, dlatego też stworzona została płaszczyzna współpracy międzynarodowej i międzyetnicznej - Euroregion Karpacki.Skupił on położone w Karpatach, przygraniczne regiony Polski, Rumunii, Słowacji, Ukrainy i Węgier.
REGIONY CZŁONKOWSKIE EUROREGIONU KARPACKIEGO
RUMUNIA: Okręgi Bihor, Sălaj, Satu Mare Maramureş, Hargita, Suceava, Botoşani. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Suczawy, Oradei i Zalău, masyw krystaliczny Apuseni z „królestwem karpackiego krasu” Padiş, oraz Maramureş, znany z tradycji, wyjątkowego rękodzieła, pieczołowicie kultywowanego folkloru, drewnianych cerkwi (z listy UNESCO) oraz Wesołego Cmentarza w miejscowości Săpânţa.
SŁOWACJA: Województwa koszyckie i preszowskie. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Koszyc, Preszowa, Bardejova i miast spiskich, Parki Narodowe Słowacki Kras i Słowacki Raj, z jaskiniami wpisanymi na listę UNESCO, Pieniny i Wysokie Tatry – chronione szeroko znanymi Parkami Narodowymi oraz mniej znany a wart odkrycia Park Narodowy Połoniny.
UKRAINA: Obwody lwowski, zakarpacki, iwanofrankowski, czerniowiecki. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Lwowa, największej metropolii Euroregionu, Użhorodu, Mukaczewa i Czerniowiec, „Złota Podkowa” zabytków architektury rezydencjonalnej i obronnej ziemi lwowskiej oraz słynne pasma górskie – Gorgany i Czarnohora, znane wszystkim prawdziwym miłośnikom Karpat.
WĘGRY: Komitaty Borsod – Abaúj – Zemplén; Heves; Jász – Nagykun – Szolnok; Hajdú – Bihar; Szabolcs-Szatmár-Bereg. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Debreczyna, ośrodki winiarskie Tokaj i Eger, Parki Narodowe z listy UNESCO Aggtelek (jaskinie) Hortobágy (puszta), Góry Bukowe i Góry Mátra, Jezioro Cisa i Hajdúszoboszló – największy w Europie kompleks basenów.
POLSKA: Województwo podkarpackie - gospodarz Targów.
RUMUNIA: Okręgi Bihor, Sălaj, Satu Mare Maramureş, Hargita, Suceava, Botoşani. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Suczawy, Oradei i Zalău, masyw krystaliczny Apuseni z „królestwem karpackiego krasu” Padiş, oraz Maramureş, znany z tradycji, wyjątkowego rękodzieła, pieczołowicie kultywowanego folkloru, drewnianych cerkwi (z listy UNESCO) oraz Wesołego Cmentarza w miejscowości Săpânţa.
SŁOWACJA: Województwa koszyckie i preszowskie. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Koszyc, Preszowa, Bardejova i miast spiskich, Parki Narodowe Słowacki Kras i Słowacki Raj, z jaskiniami wpisanymi na listę UNESCO, Pieniny i Wysokie Tatry – chronione szeroko znanymi Parkami Narodowymi oraz mniej znany a wart odkrycia Park Narodowy Połoniny.
UKRAINA: Obwody lwowski, zakarpacki, iwanofrankowski, czerniowiecki. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Lwowa, największej metropolii Euroregionu, Użhorodu, Mukaczewa i Czerniowiec, „Złota Podkowa” zabytków architektury rezydencjonalnej i obronnej ziemi lwowskiej oraz słynne pasma górskie – Gorgany i Czarnohora, znane wszystkim prawdziwym miłośnikom Karpat.
WĘGRY: Komitaty Borsod – Abaúj – Zemplén; Heves; Jász – Nagykun – Szolnok; Hajdú – Bihar; Szabolcs-Szatmár-Bereg. Największe atrakcje turystyczne: zabytki Debreczyna, ośrodki winiarskie Tokaj i Eger, Parki Narodowe z listy UNESCO Aggtelek (jaskinie) Hortobágy (puszta), Góry Bukowe i Góry Mátra, Jezioro Cisa i Hajdúszoboszló – największy w Europie kompleks basenów.
POLSKA: Województwo podkarpackie - gospodarz Targów.
Województwo podkarpackie jest jednym z 16 polskich województw, siedzibą władz i największym miastem jest Rzeszów. Województwo dzieli się na część północną – nizinną, bardziej rozwiniętą przemysłowo oraz południową – słabiej zaludnioną i rozwiniętą ale za wyjątkowo atrakcyjną turystycznie. Tu wszak położone są góry tyleż dzikie co i pełne śladów wielokulturowej przeszłości – Bieszczady czy zyskujący coraz większą popularność Beskid Niski ale piękny. Środowisko naturalne chronią na tym obszarze Bieszczadzki Park Narodowy oraz parki krajobrazowe: Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy, Jaśliski Park Krajobrazowy, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy i Park Krajobrazowy Doliny Sanu, zarządzane przez Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych.
Bieszczady i Jezioro Solińskie to nie tylko bogata oferta w najróżniejszych gałęziach turystyki, ale także rozbudowana bazą rekreacyjna i żeglarska (przede wszystkim Solina i Polańczyk–Zdrój także Lesko i Ustrzyki Dolne). Lesko znane jest także dzięki dawnemu zamkowi Kmitów i Krasickich, kościołowi z XVI w. oraz zabytkom kultury żydowskiej. Do najciekawszych regionów bieszczadzkich należą też gminy Baligród i Cisna, w których znajdują się najbardziej znane ośrodki turystyczne, z Wetliną i Bystrem na czele.
W sąsiedztwie Bieszczadów i Beskidu Niskiego położony jest Sanok, gdzie zobaczyć można m. in. zamek pochodzący z XIV w., przebudowany w epoce renesansu (mieszczący Muzeum Historyczne) oraz największy w Polsce skansen - Muzeum Budownictwa Ludowego. Oba muzea posiadają cenne i bardzo bogate kolekcje ikon. Ikony i cerkwie w terenie można poznać odbywając wycieczki „Szlakiem Ikon”, rozpoczynającym się od cerkwi w Sanoku. Sanok jest rodzinnym miastem słynnego malarza Zdzisława Beksińskiego, a Muzeum Historyczne jest właścicielem największej na świecie kolekcji jego dzieł.
Pasmo Beskidu Niskiego – wyludnione po II wojnie światowej, stało się na powrót ostoją dzikiej przyrody. Chroni ją przede wszystkim Magurski Park Narodowy (MPN), obejmujący swym zasięgiem fragment Beskidu Niskiego z najlepiej zachowaną szatą roślinną i fauną. Siedzibą MPN jest Krempna. Wśród wielu ciekawych miejscowości Beskidu, szczególnie atrakcyjnie prezentują się enklawy dominującej tu przed 1947 r. grupy etnicznej – Łemków. Zachowane, w większości bardzo cenne, łemkowskie cerkwie, włączone zostały w trasy Szlaku Architektury Drewnianej. W centrum pasma leży miasto Dukla, znane z zabytków kultury żydowskiej, zespołu pałacowo – parkowego Mniszchów (dziś Muzeum Historyczne) oraz kościołów - barokowego bernardynów oraz rokokowego parafialnego. Znajduje się w nim pomnik nagrobny Amalii Mniszchowej, jeden z najcenniejszych zabytków rokokowych w kraju.
Na rubieżach pasma leżą: Bóbrka – kolebka światowego przemysłu naftowego (tu w 1854 r. powstała pierwsza na świecie kopalnia ropy naftowej, czynna zresztą do dzisiaj), z Muzeum - Skansenem Przemysłu Naftowego im. I. Łukasiewicza; oraz Iwonicz Zdrój i Rymanów Zdrój, słynne kurorty karpackie. Znane są tak za sprawą oferty sanatoryjnej i wód mineralnych jak i zespołów zabytkowej zabudowy uzdrowiskowej. Uzdrowisko Iwonicz Zdrój nalezy zresztą do najstarszych w kraju (dziś Uzdrowisko Iwonicz SA). Na północy województwa (Roztocze) zlokalizowane jest z kolei inne uzdrowisko - Horyniec Zdrój.
Krosno – położone jest w sąsiedztwie Beskidu Niskiego, za symbol miasta uchodzi dzwonnica kościoła farnego z I poł. XVII w. Sam kościół, w gotyckich murach, kryje bogate, barokowe wyposażenie, z unikatową dekoracją malarską. Najstarszą świątynią w regionie jest kościół oo. Franciszkanów, pochodzący z XIV w., z cennymi renesansowymi nagrobkami, w tym jednym dłuta samego Jana Padovano. Niemniej słynna jest wczesnobarokowa kaplica Oświęcimów. Jedno z krośnieńskich muzeów - Muzeum Podkarpackie, mieszczące się w dawnym Pałacu Biskupim, znane jest z najbogatszej w Europie kolekcji lamp naftowych.
W pobliżu Krosna znajduje się wiele mniej popularnychh a ciekawych miejscowości - jak choćby dawny ośrodek tkacki - Korczyna czy znana z bogatego folkloru i "Biesiady Karpackiej" Chorkówka.
Szlak Architektury Drewnianej - łącznie na dziewięciu trasach szlaku, przebiegających przez całe województwo podkarpackie, poznać można ponad 120 cennych zabytków architektury drewnianej – od gotyckich i barokowych kościołów, przez zespoły zabudowy małomiasteczkowej (jak np. Pruchnik, Kalwaria Pacławska) aż po wyjątkowe bogactwo różnych typów drewnianych cerkwi. Bezcenne zabytki to drewniane kościoły w Haczowie z końca XIV w. (największy i najstarszy kościół gotycki w Polsce) oraz w Bliznem (poł. XV w.), wpisane w 2003 r. na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z kolei Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej eksponuje tradycyjne budownictwo północnej części województwa.
Teren województwa podkarpackiego jest także wyjątkowo bogaty w zabytki architektury rezydencjonalnej, których jest ponad 250. W sąsiedztwie Rzeszowa znajduje się zamek w Łańcucie - jedna z najwspanialszych i najlepiej zachowanych rezydencji magnackich w Polsce, własność Lubomirskich i Potockich (I poł. XVII w., rozbudowany w XVIII w.). Dziś mieści najbardziej znane muzeum województwa - Muzeum - Zamek w Łańcucie. Do najcenniejszych, stanowiących wizytówkę regionu, należy także renesansowy zamek Leszczyńskich w Baranowie Sandomierskim (kon. XVI w.), obecnie łączący funkcje muzealne z centrum konferencyjno – hotelarskim, podobnie zresztą jak druga podkarpacka perła renesansu – zamek w Krasiczynie (przełom XVI i XVII), rezydencja Krasickich i Sapiehów. Na uwagę zasługują także mniej znane, acz nie mniej piękne, rezydencje, jak zamek Krasickich w Dubiecku (XVI, przebudowany ok. 1900 r.), klasycystyczny pałac Łosiów w Narolu (II poł. XVIII w.), neogotycki zamek Reyów w Przecławiu (obecnie centrum konferencyjno – hotelarskie), pałac Lubomirskich w Przeworsku (I poł. XIX w., obecnie interesujące Muzeum), zespół pałacowo – parkowy Czartoryskich w Sieniawie (XVIII w., centrum konferencyjno – hotelarskie) czy zamek Lubomirskich w Stalowej Woli (siedziba prężnego Muzeum Regionalnego). W ostatnich latach do świetności wracają dwór w Komborni - łączący zabytkowe wnętrza z nowoczesnością ośrodka SPA czy dwór w Kopytowej, mieszczący dziś Muzeum Kultury Szlacheckiej. Stopniowo rekonstruowany jest także potężny średniowieczny Zamek Kamieniec na pograniczu Odrzykonia i Korczyny.
Rzeszów – stolica województwa, jest zarazem najważniejszym ośrodkiem komunikacyjnym (międzynarodowy port lotniczy), edukacyjnym (kilka wyższych uczelni), posiada najbogatszą ofertę kulturalną (filharmonia, teatry, liczne galerie). Największym z funkcjonujących w mieście muzeów jest Muzeum Okręgowe a najszybciej zyskującym popularność Muzeum Dobranocek, działające od marca 2009 r. Najważniejsze zabytki to: wczesnobarokowy Zamek Lubomirskich z fortyfikacjami bastionowymi, pałac letni Lubomirskich (pocz. XVIII w.), ratusz miejski na Starym Mieście oraz kościół farny z XV w.
Przemyśl – to najstarsze i najbogatsze w zabytki miasto województwa, stąd gości corocznie wielu turystów. Nad miastem króluje zamek, wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego a przebudowany w dobie renesansu. Inne cenne zabytki to m. in.: archikatedra rzymskokatolicka, archikatedra greckokatolicka, wzniesiona I poł. XVII w. oraz forty Twierdzy Przemyśl, zlokalizowane w samym mieście i jego okolicach. W sąsiedztwie miasta znajdują się m. in.: unikatowe Arboretum w Bolestraszycach oraz najstarsza w Polsce cerkiew w Posadzie Rybotyckiej (XV w.)
Jarosław – kolejny cenny zespół staromiejski, z neoromańskim ratuszem oraz renesansową kamienicą Orsettich, mieszczącą Muzeum Regionalne. Zachowały się zespoły klasztorne – sióstr benedyktynek, ojców reformatów, wczesnobarokowy, dawny kościół jezuicki, obecnie parafialny oraz cerkiew, wzniesiona w XVIII w., w XX przebudowana.
Leżajsk – znany jest przede wszystkim za sprawą wczesnobarokowej bazyliki ojców bernardynów, a zwłaszcza znajdujących się w niej cennych organów oraz grobu cadyka Elimelecha na cmentarzu żydowskim, odwiedzanego przez pielgrzymów z całego świata. Ostatnio wpisał się także na listę najciekawszych podkarpackich rezydencji dzięki gruntownej renowacji dawnego dworu starościńskiego. Znajduje się dziś w nim interesujące Muzeum Ziemi Leżajskiej. Do ciekawszych placówek muzealnych należy także Muzeum Kresów w Lubaczowie, mieszczące się na terenie dawnego zespołu zamkowo - parkowego.
W sąsiedztwie Bieszczadów i Beskidu Niskiego położony jest Sanok, gdzie zobaczyć można m. in. zamek pochodzący z XIV w., przebudowany w epoce renesansu (mieszczący Muzeum Historyczne) oraz największy w Polsce skansen - Muzeum Budownictwa Ludowego. Oba muzea posiadają cenne i bardzo bogate kolekcje ikon. Ikony i cerkwie w terenie można poznać odbywając wycieczki „Szlakiem Ikon”, rozpoczynającym się od cerkwi w Sanoku. Sanok jest rodzinnym miastem słynnego malarza Zdzisława Beksińskiego, a Muzeum Historyczne jest właścicielem największej na świecie kolekcji jego dzieł.
Pasmo Beskidu Niskiego – wyludnione po II wojnie światowej, stało się na powrót ostoją dzikiej przyrody. Chroni ją przede wszystkim Magurski Park Narodowy (MPN), obejmujący swym zasięgiem fragment Beskidu Niskiego z najlepiej zachowaną szatą roślinną i fauną. Siedzibą MPN jest Krempna. Wśród wielu ciekawych miejscowości Beskidu, szczególnie atrakcyjnie prezentują się enklawy dominującej tu przed 1947 r. grupy etnicznej – Łemków. Zachowane, w większości bardzo cenne, łemkowskie cerkwie, włączone zostały w trasy Szlaku Architektury Drewnianej. W centrum pasma leży miasto Dukla, znane z zabytków kultury żydowskiej, zespołu pałacowo – parkowego Mniszchów (dziś Muzeum Historyczne) oraz kościołów - barokowego bernardynów oraz rokokowego parafialnego. Znajduje się w nim pomnik nagrobny Amalii Mniszchowej, jeden z najcenniejszych zabytków rokokowych w kraju.
Na rubieżach pasma leżą: Bóbrka – kolebka światowego przemysłu naftowego (tu w 1854 r. powstała pierwsza na świecie kopalnia ropy naftowej, czynna zresztą do dzisiaj), z Muzeum - Skansenem Przemysłu Naftowego im. I. Łukasiewicza; oraz Iwonicz Zdrój i Rymanów Zdrój, słynne kurorty karpackie. Znane są tak za sprawą oferty sanatoryjnej i wód mineralnych jak i zespołów zabytkowej zabudowy uzdrowiskowej. Uzdrowisko Iwonicz Zdrój nalezy zresztą do najstarszych w kraju (dziś Uzdrowisko Iwonicz SA). Na północy województwa (Roztocze) zlokalizowane jest z kolei inne uzdrowisko - Horyniec Zdrój.
Krosno – położone jest w sąsiedztwie Beskidu Niskiego, za symbol miasta uchodzi dzwonnica kościoła farnego z I poł. XVII w. Sam kościół, w gotyckich murach, kryje bogate, barokowe wyposażenie, z unikatową dekoracją malarską. Najstarszą świątynią w regionie jest kościół oo. Franciszkanów, pochodzący z XIV w., z cennymi renesansowymi nagrobkami, w tym jednym dłuta samego Jana Padovano. Niemniej słynna jest wczesnobarokowa kaplica Oświęcimów. Jedno z krośnieńskich muzeów - Muzeum Podkarpackie, mieszczące się w dawnym Pałacu Biskupim, znane jest z najbogatszej w Europie kolekcji lamp naftowych.
W pobliżu Krosna znajduje się wiele mniej popularnychh a ciekawych miejscowości - jak choćby dawny ośrodek tkacki - Korczyna czy znana z bogatego folkloru i "Biesiady Karpackiej" Chorkówka.
Szlak Architektury Drewnianej - łącznie na dziewięciu trasach szlaku, przebiegających przez całe województwo podkarpackie, poznać można ponad 120 cennych zabytków architektury drewnianej – od gotyckich i barokowych kościołów, przez zespoły zabudowy małomiasteczkowej (jak np. Pruchnik, Kalwaria Pacławska) aż po wyjątkowe bogactwo różnych typów drewnianych cerkwi. Bezcenne zabytki to drewniane kościoły w Haczowie z końca XIV w. (największy i najstarszy kościół gotycki w Polsce) oraz w Bliznem (poł. XV w.), wpisane w 2003 r. na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z kolei Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej eksponuje tradycyjne budownictwo północnej części województwa.
Teren województwa podkarpackiego jest także wyjątkowo bogaty w zabytki architektury rezydencjonalnej, których jest ponad 250. W sąsiedztwie Rzeszowa znajduje się zamek w Łańcucie - jedna z najwspanialszych i najlepiej zachowanych rezydencji magnackich w Polsce, własność Lubomirskich i Potockich (I poł. XVII w., rozbudowany w XVIII w.). Dziś mieści najbardziej znane muzeum województwa - Muzeum - Zamek w Łańcucie. Do najcenniejszych, stanowiących wizytówkę regionu, należy także renesansowy zamek Leszczyńskich w Baranowie Sandomierskim (kon. XVI w.), obecnie łączący funkcje muzealne z centrum konferencyjno – hotelarskim, podobnie zresztą jak druga podkarpacka perła renesansu – zamek w Krasiczynie (przełom XVI i XVII), rezydencja Krasickich i Sapiehów. Na uwagę zasługują także mniej znane, acz nie mniej piękne, rezydencje, jak zamek Krasickich w Dubiecku (XVI, przebudowany ok. 1900 r.), klasycystyczny pałac Łosiów w Narolu (II poł. XVIII w.), neogotycki zamek Reyów w Przecławiu (obecnie centrum konferencyjno – hotelarskie), pałac Lubomirskich w Przeworsku (I poł. XIX w., obecnie interesujące Muzeum), zespół pałacowo – parkowy Czartoryskich w Sieniawie (XVIII w., centrum konferencyjno – hotelarskie) czy zamek Lubomirskich w Stalowej Woli (siedziba prężnego Muzeum Regionalnego). W ostatnich latach do świetności wracają dwór w Komborni - łączący zabytkowe wnętrza z nowoczesnością ośrodka SPA czy dwór w Kopytowej, mieszczący dziś Muzeum Kultury Szlacheckiej. Stopniowo rekonstruowany jest także potężny średniowieczny Zamek Kamieniec na pograniczu Odrzykonia i Korczyny.
Rzeszów – stolica województwa, jest zarazem najważniejszym ośrodkiem komunikacyjnym (międzynarodowy port lotniczy), edukacyjnym (kilka wyższych uczelni), posiada najbogatszą ofertę kulturalną (filharmonia, teatry, liczne galerie). Największym z funkcjonujących w mieście muzeów jest Muzeum Okręgowe a najszybciej zyskującym popularność Muzeum Dobranocek, działające od marca 2009 r. Najważniejsze zabytki to: wczesnobarokowy Zamek Lubomirskich z fortyfikacjami bastionowymi, pałac letni Lubomirskich (pocz. XVIII w.), ratusz miejski na Starym Mieście oraz kościół farny z XV w.
Przemyśl – to najstarsze i najbogatsze w zabytki miasto województwa, stąd gości corocznie wielu turystów. Nad miastem króluje zamek, wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego a przebudowany w dobie renesansu. Inne cenne zabytki to m. in.: archikatedra rzymskokatolicka, archikatedra greckokatolicka, wzniesiona I poł. XVII w. oraz forty Twierdzy Przemyśl, zlokalizowane w samym mieście i jego okolicach. W sąsiedztwie miasta znajdują się m. in.: unikatowe Arboretum w Bolestraszycach oraz najstarsza w Polsce cerkiew w Posadzie Rybotyckiej (XV w.)
Jarosław – kolejny cenny zespół staromiejski, z neoromańskim ratuszem oraz renesansową kamienicą Orsettich, mieszczącą Muzeum Regionalne. Zachowały się zespoły klasztorne – sióstr benedyktynek, ojców reformatów, wczesnobarokowy, dawny kościół jezuicki, obecnie parafialny oraz cerkiew, wzniesiona w XVIII w., w XX przebudowana.
Leżajsk – znany jest przede wszystkim za sprawą wczesnobarokowej bazyliki ojców bernardynów, a zwłaszcza znajdujących się w niej cennych organów oraz grobu cadyka Elimelecha na cmentarzu żydowskim, odwiedzanego przez pielgrzymów z całego świata. Ostatnio wpisał się także na listę najciekawszych podkarpackich rezydencji dzięki gruntownej renowacji dawnego dworu starościńskiego. Znajduje się dziś w nim interesujące Muzeum Ziemi Leżajskiej. Do ciekawszych placówek muzealnych należy także Muzeum Kresów w Lubaczowie, mieszczące się na terenie dawnego zespołu zamkowo - parkowego.
Podkarpackie to nie tylko turystyka. Główne kierunki rozwoju przemysłu to lotnictwo, elektrotechnika, chemikalia, żywność, szkło, materiały budowlane oraz przemysł lekki i drzewny, w tym meblowy. Szczególnie dynamicznie rozwija się branża lotnicza, przede wszystkim dzięki grupie producentów przemysłu lotniczego Dolina Lotnicza, skupiającej 90% polskiej produkcji tej branży. Region jest także kolebką światowego przemysłu naftowego, który nadal odgrywa znaczną rolę w gospodarce regionu. Podkarpacie jest też tradycyjnym regionem rolniczym.
